Ayıplı Araç (Gizli Ayıp)

Hukuk ayıbı geniş tanımlar. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre ayıplı mal, teslim anında kararlaştırılan örnek ya da modele uymayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır; ilanında ya da reklamında yer alan özellikleri taşımayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler de ayıp sayılır. Türk Borçlar Kanunu da satıcıyı, bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve değeri ya da faydayı önemli ölçüde azaltan ayıplardan, ayıbı bilmese bile sorumlu tutar.

Araçta bunun karşılığı somuttur: beyan edilenden yüksek kilometre, gizlenmiş bir ağır hasar ya da pert kaydı, ilanda orijinal görünen bir parçanın değişmiş çıkması maddi ayıp örnekleridir; üzerinde haciz bulunan ya da kimlik numaraları uyuşmayan araç hukuki ayıp örneğidir. Açık ayıp teslimde olağan bir gözden geçirmeyle görülebilen kusurdur; gizli ayıp ise ancak kullanım sırasında ya da uzman incelemesiyle ortaya çıkar. Kilometresi düşürülmüş araç, gizli ayıbın en bilinen örneğidir.

Hangi kanun uygulanır?

Kurallar tarafların kim olduğuna göre değişir. Galeriden bir bireyin satın aldığı araç tüketici işlemidir ve 6502 sayılı Kanun uygulanır. İki birey arasındaki satışta Türk Borçlar Kanunu, iki tacir arasındaki satışta, örneğin galeriden galeriye ya da galeriden araç alım firmasına satışta, Türk Ticaret Kanunu’nun özel hükümleriyle birlikte Borçlar Kanunu uygulanır.

Gizli ayıpta ihbar süresi

Borçlar Kanunu alıcıdan, devraldığı aracı işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmesini ve gördüğü ayıbı uygun bir süre içinde satıcıya bildirmesini ister. Gizli ayıp sonradan ortaya çıkarsa hemen bildirilmelidir; bildirilmezse araç ayıbıyla birlikte kabul edilmiş sayılır. Tacirler arasında süreler kısadır: ayıp teslimde açıkça belliyse iki gün, belli değilse teslimden sonraki sekiz gün içinde inceleme ve ihbar gerekir. 6502 sayılı Kanun tüketiciye ayrıca bir ihbar süresi öngörmez; yine de ayıbı fark eder etmez yazılı ve tarihli bildirimde bulunmak, ispat açısından en güvenli yoldur.

Galeri açısından kritik bir ayrıntı vardır: ağır kusurlu satıcı, ayıbın kendisine zamanında bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz ve Borçlar Kanunu aynı kuralı satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar için de uygular. Profesyonel satıcının “bilmiyordum” savunması bu yüzden bireysel satıcınınkinden zayıftır.

Gizli ayıpta zamanaşımı ve alıcının hakları

Hem 6502 sayılı Kanun hem Borçlar Kanunu, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımı öngörür; satıcı daha uzun bir süre üstlenebilir. Ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse satıcı bu süreden yararlanamaz. Tüketici satışlarında iki kural daha vardır: ikinci el satışlarda satıcının ayıptan sorumluluğu bir yıldan az olamaz ve teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, malın ya da ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı haller dışında, teslim anında var olduğu kabul edilir.

Ayıp sabitse alıcı dört seçimlik haktan birini kullanabilir: aracı geri verip sözleşmeden dönmek, aracı tutup ayıp oranında bedel indirimi istemek, aşırı masraf gerektirmiyorsa masrafları satıcıya ait ücretsiz onarım istemek ya da imkân varsa ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek. Genel hükümlere göre tazminat hakkı da saklıdır. Tüketici satışında onarım ya da değişim talebi en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir.

Galeriler ayıp riskini nasıl yönetir?

En etkili koruma, bilinen her kusuru belgeye dökmektir. Satıcı, sözleşme kurulurken alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir; 6502 sayılı Kanun da ayıba ilişkin açıklayıcı bilginin faturada ya da satış belgesinde açıkça gösterilmesini ister. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik ise satış sırasında alıcının bildiği, işletmece belgelenen arıza ve hasarları ve ekspertiz raporunda belirtilenleri yasal garantinin dışında tutar. Kusuru satış sözleşmesine, ekspertiz raporuna ve tanıtım kartına yazmak, hem garanti hem ayıp tartışmasında galerinin elini güçlendirir.

Buna karşılık ağır kusurla devredilen ayıp için sorumluluğu kaldıran ya da sınırlayan sözleşme hükümleri kesin olarak hükümsüzdür; sözleşmeye yazılan genel bir “gördüm, beğendim” ifadesi gizlenmiş bir ayıbı örtmez. Somut bir uyuşmazlıkta süreleri kaçırmamak için erkenden bir hukukçudan destek alın.