Oto Ekspertiz ve Ekspertiz Raporu

Sözcük Fransızca expertise’ten gelir; TDK sözlüğü “bilirkişi tarafından yapılan inceleme” diye tanımlar. Otomotivde iki ayrı ekspertiz vardır ve sık karıştırılır. Alım satım öncesinde aracın durumunu tespit eden oto ekspertiz, TSE hizmet yeterlilik belgeli ekspertiz işletmelerince yapılır. Kaza sonrası hasarı tespit eden sigorta eksperi ise 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’na göre ruhsat almış, levhaya kayıtlı kişidir; tam ya da ağır hasar kararını o verir. Bu madde birinci türü anlatır.

Standart bir oto ekspertizde boya kalınlığı ölçümüyle kaporta haritası çıkarılır, motor ve şanzıman kontrol edilir, dinamometrede güç ve fren testleri yapılır, yürüyen aksam, alt takım ve elektronik arıza kayıtları incelenir. Paket içerikleri işletmeden işletmeye değişir; raporu okurken hangi testlerin yapıldığını ve hangilerinin yapılmadığını ayrıca görmek gerekir.

Ekspertiz raporu zorunlu mu?

Yetki belgeli işletmeler için çoğu satışta evet. 27 Ağustos 2024 tarihli Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik, tescil belgesinde araç sınıfı M1, M1G, N1 ya da N1G olan (binek, hafif ticari ve bunların arazi tipleri) araçların işletmelerce satışında, satıştan önceki on gün içinde ekspertiz raporu alınmasını şart koşar. Model yılına göre sekiz yaşın ya da 160.000 kilometrenin üzerindeki araçlar ve TSE belgeli ekspertiz işletmesi bulunmayan illerdeki işletmeler bu zorunluluğun dışındadır.

Rapor üç nüsha düzenlenir, ikisi satıcı işletmeye verilir; işletme ve ekspertiz firması raporu en az beş yıl saklar. Bir nüsha satışta notere sunulur. Noter, ekspertiz işletmesinin hizmet yeterlilik belgesini TSE sisteminden kontrol eder; rapor tarihi, sayısı ve rapordaki kilometre satış sözleşmesine işlenir. Satış alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmezse rapor ücretini alıcı, diğer hallerde işletme öder.

Ekspertiz raporu kaç gün geçerli?

Yönetmelik rapora ayrı bir “geçerlilik süresi” tanımlamaz; belirleyici olan galeri satışları için satıştan önceki on gün kuralıdır. Yani işletmenin notere sunacağı rapor, satış tarihinden geriye doğru en fazla on günlük olmalıdır. Bireyler arası satışta böyle bir zorunluluk yoktur; ancak araç her gün kullanıldığı için eski bir rapor bugünkü durumu göstermez ve büyük bir alımda raporu satış gününe yakın aldırmak en sağlıklısıdır.

Ekspertiz raporu nasıl okunur?

Önce kimlik kısmına bakın: şasi numarası, plaka, kilometre ve rapor tarihi aracın kendisiyle ve ruhsatla örtüşmeli, raporda düzenleyen işletmenin hizmet yeterlilik belgesi numarası yer almalı. Sonra kaporta haritasına geçin. Orijinal, lokal boyalı, boyalı ve değişen parçalar genellikle renk ya da kısaltmayla işaretlenir; bu işlemlerin aracın hangi bölgesinde toplandığı, tek tek parçalardan daha çok şey söyler. Mekanik bölümde motor, şanzıman, fren ve süspansiyon notlarını, arıza tespit cihazının okuduğu kayıtları ve test edilemeyen kalemleri ayrıca not edin.

Rapor tek başına yetmez. Tramer kaydı ve araç geçmişi sorgulama adımlarıyla birlikte okunduğunda anlam kazanır: raporda değişen parça görünmeyip tramerde yüksek bir kayıt varsa ya da tersi geçerliyse, aradaki farkın açıklaması istenmelidir.

Galeriler ve alım firmaları için önemi

Rapor galeriyi de korur. Yönetmelik, sekiz yaş ve 160.000 km altındaki araçlarda motor, şanzıman ile elektrik ve elektronik sistemleri satış tarihinden itibaren üç ay ya da 5.000 km işletmenin garantisine bağlar; ancak ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar bu garantinin dışındadır. Raporda açıkça yazılan bir kusur için sonradan garanti talebi doğmaz. Alım tarafında ise çevrim içi ön teklif veren firmalar için fiziki inceleme nihai teklifin dayanağıdır: satıcı beyanına ek çıkan kusurların bedeli, ön teklif ile nihai teklif arasındaki farka eklenebilir.

Plakadan ekspertiz raporu sorgulanır mı?

Bugün ekspertiz raporları merkezi bir kamu sisteminde toplanmıyor, bu yüzden bir aracın geçmişte aldığı raporlara plakayla bakabileceğiniz resmî bir sorgu yok. Bazı ekspertiz zincirleri yalnız kendi düzenledikleri raporları plaka ya da rapor numarasıyla gösteriyor. Ticaret Bakanlığı Mayıs 2026’da ekspertiz işletmelerine yetki belgesi ve mesleki sorumluluk sigortası şartı getiren, raporların dijital olarak kaydedileceği bir Taşıt Ekspertiz Bilgi Sistemi öngören yönetmelik taslağını görüşe açtı; taslağa göre raporlar QR kodla doğrulanabilecek. Düzenlemenin yürürlüğe girip girmediğini Bakanlık duyurularından takip etmek gerekir.

Mevcut kuralda da sorumluluk açıktır: ekspertiz işletmesi, raporun aracın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur. Gerçeğe aykırı rapor düzenleyip Bakanlık uyarısına rağmen aynı yıl içinde bunu tekrarlayan işletmenin belgesi TSE tarafından iptal edilir; tüketicinin ayıplı hizmete ilişkin hakları da saklıdır. Galeri için pratik sonuç şudur: raporu yalnız noter evrakı olarak değil, alım kararını taşıyan belge olarak görün.