Rehin ve Haciz Kaydı

TDK sözlüğüne göre rehin, bir borcun ödeneceğine teminat olarak alacaklıya verilen değerli şeydir; haciz ise alacağın ödenmesi için borçlunun malına icra dairesi tarafından el konulmasıdır. Araçta en sık görülen rehin, taşıt kredisinde bankanın ya da finansman şirketinin araç üzerine koydurduğu rehindir. Borç kapanınca alacaklının yazısıyla kaldırılır; piyasada bu işleme “rehin fekki” denir. Haciz ise icra daireleri yanında vergi daireleri ve SGK gibi alacaklı kurumların elektronik hacizleriyle de gelir.

Mevzuat bu kayıtları kısıtlayıcı şerh diye anar. Haciz, rehin, ihtiyati tedbir gibi şerhler, karar veren kurum tarafından elektronik sistemle aracın siciline işlenir; bu yapılamıyorsa tescile yetkili noter ya da trafik tescil birimi işler. Önemli ayrıntı şudur: araç tescil belgesine bu şerhlerle ilgili kayıt konulmaz. Ruhsata bakarak bir aracın hacizli ya da rehinli olup olmadığını anlayamazsınız.

Rehinli ya da hacizli araç satılır mı?

Araç satışları noterde yapılır ve noter, araç üzerinde satışı ya da devri kısıtlayan bir tedbir veya kayıt bulunmadığını tespit etmeden işlemi yapmaz. Motorlu taşıtlar vergisi, trafik cezası ve geçiş ücreti borcu da aynı aşamada aranır. Satışı kısıtlayan bir şerh varsa önce kaldırılması gerekir. Rehinli bir araçta alıcı, rehnin satıştan önce fek edilmesini şart koşmalıdır; aksi halde başkasının borcunun teminatı olan bir aracı devralma riski doğar.

Şerh türleri aynı ağırlıkta değildir. Rehin, borçlunun kendi rızasıyla kurulan bir teminattır ve borç kapandığında kalkar. Haciz alacaklının talebi ya da alacaklı kamu kurumunun kararıyla konur ve borç ödenmezse aracın icra ya da vergi dairesince satışına kadar gidebilir; mevzuat bu yolla satılan araçların alıcı adına tescili için ayrı bir usul öngörür. Yakalama kaydı ise ayrı bir kategoridir. Şerhler aracın başka işlemlerini de etkiler: haciz, rehin ya da tedbir şerhi bulunan araç hurdaya çıkarılamaz; trafikten çekme yakalama kaydı dışındaki kısıtlamalarda mümkündür, yakalama kaydı olan araç trafikten de çekilemez.

Araç haciz ve rehin sorgulama nasıl yapılır?

Kendi adınıza ya da şirketinize kayıtlı araçlar için e-Devlet’te birkaç hizmet vardır: aracın tescil kaydı için Türkiye Noterler Birliği’nin “Adıma Tescilli Araç Sorgulama” hizmeti (gerçek ve tüzel kişi sürümleri bulunur), vergi alacakları için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın “Araçlara Uygulanan Elektronik Haciz Sorgulama (e-haciz Araç)” hizmeti, prim borçları için SGK’nın “İcra Takibindeki Borçlar ve Uygulanan Elektronik Hacizler” hizmeti. Bu hizmetler kimlik doğrulamasıyla çalışır; şirket araçları için galeriler tüzel kişi sürümlerini kullanır.

Başkasına ait bir aracın şerhlerini bu hizmetlerden göremezsiniz, çünkü sorgu giriş yapan kişinin kendi kayıtlarıyla sınırlıdır. Pratik yol, satıcıdan kendi e-Devlet ekranını yanınızda açmasını istemek ve satışı noterde, ödemeyi Noter Güvenli Ödeme Sistemi gibi mülkiyet ile bedelin eş anlı el değiştirdiği bir yöntemle yapmaktır. Plakadan SMS ile haciz sorgusu vaat eden servislerin kaynağını kontrol edin: SBM’nin 5664 hattı hasar, araç detayı ve değişen parça bilgisi verir.

Galeriler ve alım firmaları için önemi

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik, yetki belgeli işletmelerin bu bilgiyi müşteriden saklamamasını ister: satıştaki aracın tanıtım kartında ve ilanında, üzerinde rehin ya da haciz gibi bir şerh bulunup bulunmadığı yazılmalıdır. Satış için galeriye bırakılan araçta da taşıt teslim belgesine şerh bilgileri işlenir; konsinye satışta bu satır boş geçilirse sonradan sorunu galeri yaşar.

Alım tarafında şerh kontrolü, ödeme yapılmadan önceki son adımdır. Hacizli bir aracı alıp satış günü noterde işlem yapılamadığını öğrenmek hem nakit hem zaman kaybıdır. Bu yüzden şerh kontrolünü hasar ve kilometre sorgularıyla aynı araç geçmişi sorgulama dosyasına koyun.